ruwvoer: krijg je paard
genoeg vitaminen en mineralen?

Ruwvoer voor paarden: krijgt je paard genoeg vitaminen en mineralen?

Ruwvoer vormt de basis van het rantsoen van je paard. Het levert vezels, energie, eiwitten en verschillende mineralen. Toch betekent voldoende hooi, voordroog of gras niet automatisch dat het totale rantsoen compleet is. De samenstelling verschilt namelijk per partij en de behoefte verschilt per paard.

Het korde antwoord? Je weet pas of jouw paard voldoende vitaminen en mineralen binnenkrijgt als je naar het héle rantsoen kijkt. Breng het ruwvoer, de weidegang, het krachtvoer en alle supplementen in kaart. Een ruwvoeranalyse geeft vervolgens inzicht in de voedingswaarde van de partij die je voert.

In dit artikel lees je waardoor de kwaliteit van ruwvoer verschilt, welke voedingsstoffen extra aandacht verdienen en hoe je het rantsoen stap voor stap beoordeelt.

Dit moet je weten over ruwvoer voor paarden

• Ruwvoer is de basis, maar levert niet in iedere situatie alle benodigde voedingsstoffen.
• De voedingswaarde kan sterk verschillen tussen partijen hooi en voordroog.
• Kleur en geur vertellen iets over de hygiënische kwaliteit, maar niet precies hoeveel energie, eiwit, suiker of mineralen het ruwvoer bevat.
• Bodem, bemesting, grassoort, oogstmoment, conservering en opslag beïnvloeden de samenstelling.
• Een ruwvoeranalyse geeft meer zekerheid dan aannames op basis van uiterlijk of herkomst.
• Beoordeel altijd het volledige rantsoen, inclusief krachtvoer en supplementen.
• Leeftijd, lichaamsgewicht, conditie, weidegang, arbeid en levensfase bepalen mede wat jouw paard nodig heeft.

Levert ruwvoer alle vitaminen en mineralen die een paard nodig heeft?

Simpel gezegd: niet altijd. Gras, hooi en voordroog leveren een belangrijk deel van de dagelijkse voeding, maar de gehalten aan voedingsstoffen lopen sterk uiteen. Een paard kan bijvoorbeeld genoeg vezels en energie binnenkrijgen, terwijl er wel tekorten zijn in vitaminen en mineralen.

De vorm van het ruwvoer maakt ook verschil:

• Vers gras bevat veel vocht en is een natuurlijke bron van onder andere vitamine E.
• Hooi bevat veel droge stof. Tijdens het drogen en bewaren nemen sommige gevoelige vitaminen af.
• Voordroog wordt eerder verpakt en bevat meer vocht dan hooi. De samenstelling hangt sterk af van het gras en het conserveringsproces.

Voldoende ruwvoer is dus belangrijk, maar vertelt niet het hele verhaal. Kijk ook naar de droge stof en de voedingswaarde per kilogram.

Wil je weten hoeveel ruwvoer jouw paard ongeveer nodig heeft? De KNHS legt uit hoe lichaamsgewicht, droge stof en type ruwvoer samenhangen.

Waarom verschilt de voedingswaarde van ruwvoer zo sterk?

Twee balen kunnen dezelfde kleur hebben en even fris ruiken, maar toch anders zijn samengesteld. Dat komt doordat de voedingswaarde al op het land wordt gevormd en ook na het maaien blijft veranderen.

Bodem en perceelbeheer vormen de basis

Gras neemt mineralen op uit de bodem. Hoeveel daarvan beschikbaar is, hangt onder andere samen met:

• grondsoort en zuurgraad;
• bemesting;
• bodemleven;
• waterhuishouding;
• grassoorten en kruiden in het perceel;
• eerder gebruik en beheer van de grond.

Een gezond ogend perceel garandeert daarom niet dat iedere voedingsstof in precies de gewenste hoeveelheid aanwezig is.

Het oogstmoment bepaalt structuur en voedingswaarde

Jong, vroeg gemaaid gras bevat meestal meer blad, meer eiwit en minder ruwe celstof. Later gemaaid gras bevat doorgaans meer stengel en structuur en is vaak minder energierijk en minder goed verteerbaar. Dat maakt het ene ruwvoer niet automatisch beter dan het andere. Het juiste type hangt af van het paard. Een sober recreatiepaard heeft bijvoorbeeld een andere energiebehoefte dan een sportpaard, opgroeiend paard of zogende merrie.

Conservering en opslag beïnvloeden de kwaliteit

Na de oogst kunnen licht, zuurstof, vocht, warmte en bewaartijd de samenstelling beïnvloeden. Vooral sommige vitaminen zijn gevoelig voor afbraak. Controleer daarnaast altijd de hygiënische kwaliteit. Ruwvoer dat muf ruikt, zichtbaar beschimmeld is of veel stof bevat, hoort niet in het rantsoen.

Kun je aan de regio zien of jouw paard risico loopt op tekorten?

Nee, niet betrouwbaar. Regionale verschillen in bodem komen voor, maar een provincie of postcode zegt te weinig over één specifieke partij ruwvoer. Twee percelen naast elkaar kunnen al verschillen door bemesting, drainage, grassoorten, oogstmoment en historisch gebruik.

Waarom een ruwvoeranalyse meer zegt dan een postcode

Een ruwvoeranalyse meet de partij die je daadwerkelijk voert. Afhankelijk van het gekozen analysepakket krijg je inzicht in waarden zoals:

• droge stof;
• energie;
• eiwit;
• suiker;
• vezelfracties;
• calcium, fosfor, magnesium en natrium;
• sporenelementen, zoals koper, zink en selenium.

Let op: niet ieder standaardpakket meet mineralen, sporenelementen of vitaminen. Controleer vooraf welke waarden zijn inbegrepen. De Nederlandse CVB-voedernormen voor paarden helpen een deskundige om de analyseresultaten naast de behoefte van je paard te leggen.

Welke vitaminen en mineralen verdienen extra aandacht?

Welke voedingsstoffen aandacht vragen, hangt af van het complete rantsoen. De onderstaande stoffen worden vaak meegenomen in een rantsoenberekening.

Vitamine E

Vers groen gras is een belangrijke natuurlijke bron van vitamine E. Bij weinig weidegang en een rantsoen dat vooral uit langer opgeslagen ruwvoer bestaat, is het verstandig om de totale aanvoer te laten beoordelen. Vitamine E is onder andere betrokken bij de bescherming van cellen tegen oxidatieve belasting en bij de normale spierfunctie.

Meer weten? Lees dan de blog over natuurlijke vitamine E voor paarden.

Selenium

Selenium is een essentieel sporenelement en werkt in verschillende lichaamsprocessen samen met vitamine E. De marge tussen passend en te veel is relatief klein. Geef daarom niet zomaar meerdere producten met selenium naast elkaar en baseer aanvulling bij voorkeur op het totale rantsoen.

Koper en zink

Koper en zink zijn essentiële sporenelementen die deel uitmaken van verschillende enzymen en lichaamsprocessen. Niet alleen de hoeveelheid, maar ook de onderlinge verhouding en de aanwezigheid van andere mineralen spelen een rol.

Magnesium

Magnesium is betrokken bij onder andere de normale werking van spieren en het zenuwstelsel. Of aanvulling nodig is, kun je niet betrouwbaar afleiden uit gedrag of spierspanning alleen. Beoordeel eerst wat het basisrantsoen levert.

Hoe herken je dat een rantsoen mogelijk niet goed aansluit?

Een tekort aan één specifieke vitamine of mineraal is aan de buitenkant meestal niet met zekerheid te herkennen. Veranderingen in vacht, hoeven, bespiering, energie, conditie of prestaties kunnen met voeding samenhangen, maar kennen ook veel andere oorzaken.

Let bijvoorbeeld op:

• een veranderende lichaamsconditie;
• een doffe vacht;
• veranderingen in hoefkwaliteit;
• minder energie;
• verlies van bespiering;
• een opvallend trage vachtwisseling.

Trek niet zelf de conclusie dat er sprake is van een tekort. Bespreek aanhoudende of plotselinge veranderingen met je dierenarts.

Hoe controleer je of het rantsoen van jouw paard compleet is?

Stap 1: breng het totale rantsoen in kaart

Noteer enkele dagen nauwkeurig wat je paard krijgt:

• hooi, voordroog en gras;
• krachtvoer of balancer;
• losse vitaminen en mineralen;
• kruiden en andere supplementen;
• slobber, snacks en beloningen.

Weeg voer waar mogelijk. “Een schep” of “een plak hooi” is te onnauwkeurig voor een goede berekening.

Stap 2: beoordeel het ruwvoer

Controleer de herkomst, het oogstmoment en de bewaring. Kijk en ruik ook goed: ruwvoer moet fris en vrij van schimmel en overmatig stof zijn. Deze controle zegt iets over de bruikbaarheid, maar nog niet genoeg over de precieze voedingswaarde.

Stap 3: laat de partij analyseren

Neem een representatief monster uit meerdere balen of uit verschillende delen van de partij. Kies een analysepakket dat past bij je vraag. Voor een controle op vitaminen en mineralen is een basisanalyse van alleen energie, eiwit en suiker niet altijd voldoende.

Stap 4: vergelijk aanbod en behoefte

Laat de resultaten combineren met het lichaamsgewicht, de conditie, arbeid, weidegang en levensfase van je paard. Een recreatiepaard op onderhoud heeft een andere behoefte dan een sportpaard, senior, jong paard of drachtige merrie.

Stap 5: pas gericht aan

Blijkt uit de berekening dat het rantsoen niet aansluit? Kies dan de kleinste gerichte aanpassing. Controleer eerst of krachtvoer, balancer en bestaande supplementen elkaar overlappen. Daarmee voorkom je onnodige dubbele doseringen.

Wanneer is aanvulling met vitaminen of mineralen logisch?

Extra aandacht kan passend zijn bij:

• paarden met weinig of geen toegang tot vers gras;
• sportpaarden met een hogere belasting;
• jonge paarden in de groei;
• oudere paarden bij wie opname of voeropname verandert;
• drachtige of zogende merries;
• een rantsoen met uitsluitend ruwvoer en weinig of geen verrijkt voer.

Bekijk altijd de samenstellingen en aanbevolen dosering van alle producten samen om dubbele dosering te voorkomen. Wanneer je een beeld hebt waar mogelijk aandachtspunten liggen bij het rantsoen van jouw paard, kan je eventueel extra ondersteunen met aanvullende vitaminen en mineralen voor paarden.