lentekriebels
of toch SME?

De overgang naar het voorjaar kan verschillende gemakken, maar helaas ook ongemakken met zich meebrengen. Het is natuurlijk heerlijk dat je paard weer vaker de weide in kan en dat de dagen langer worden, waardoor je meer tijd hebt voor een heerlijk buitenritje. Maar helaas wordt dit buitenzijn wel eens flink verpest door al die nare vliegen, mugjes, pollen die door de lucht dwarrelen en het eerste suikerrijke voorjaarsgras. Ook zomereczeem (SME) kan een veroorzaker zijn van jeuk bij paarden.

Wat is zomereczeem bij paarden?

Zomereczeem is een allergische reactie op stoffen in het speeksel van knutten. Dit zijn kleine, stekende mugjes uit het geslacht Culicoides. Bij gevoelige paarden veroorzaakt een beet hevige jeuk. Daardoor kunnen ze hun manen, staart en soms ook hun buik voortdurend schuren.

Zomereczeem wordt ook wel staart- en maneneczeem (SME) of sweet itch genoemd. De klachten keren meestal ieder jaar terug tijdens de warmere maanden. Zomereczeem is niet besmettelijk, maar vraagt wel om goed management.

In het kort:

• zomereczeem is een allergische huidaandoening;
• knutten vormen de belangrijkste aanleiding;
• jeuk aan manen, staart en buik zijn kenmerkende signalen;
• klachten treden vooral op van het voorjaar tot in het najaar;
• het beperken van insectenbeten vormt de basis van de aanpak;
• laat je dierenarts beoordelen of de jeuk werkelijk door zomereczeem komt.

Hoe ontstaat zomereczeem?

Wanneer een knut steekt, komt speeksel in de huid terecht. Het afweersysteem van een gevoelig paard reageert hier overmatig op. Die allergische reactie veroorzaakt jeuk en irritatie.

Niet ieder paard dat door een knut wordt gestoken, krijgt zomereczeem. Erfelijke aanleg speelt waarschijnlijk een rol. De aandoening komt bij alle paardenrassen voor, maar wordt relatief vaak gezien bij onder andere IJslanders, Shetlanders, Friezen en bepaalde sobere rassen.

De omgeving beïnvloedt hoeveel knutten rond het paard aanwezig zijn. Knutten houden van beschutte, vochtige plaatsen en zijn vooral actief rond de ochtend- en avondschemering. Open, winderige plekken zijn doorgaans minder aantrekkelijk voor deze kleine mugjes.

Hoe herken je zomereczeem bij je paard?

De eerste signalen vallen niet altijd direct op. Je ziet je paard bijvoorbeeld vaker met zijn staart schuren of met zijn tanden aan zijn buik krabben. Naarmate de jeuk toeneemt, wordt de huid steeds meer belast.

Veelvoorkomende signalen

• hevige of terugkerende jeuk;
• schuren aan manen en staart;
• afgebroken manen of staartharen;
• kale of schrale plekken;
• schilfers, korstjes of wondjes;
• verdikking van de huid;
• jeuk of huidbeschadiging op de buik;
• onrust tijdens perioden met veel insecten.

Deze verschijnselen bewijzen niet automatisch dat je paard zomereczeem heeft. Luizen, mijten, andere insecten, huidinfecties en allergieën kunnen eveneens jeuk veroorzaken.

Laat daarom je dierenarts meekijken, vooral wanneer de huid beschadigd is, de jeuk hevig is of de klachten voor het eerst ontstaan. De dierenarts kan andere oorzaken uitsluiten en zo nodig een behandelplan opstellen.

Wanneer begint zomereczeem bij paarden?

De klachten beginnen meestal wanneer de temperatuur stijgt en knutten weer actief worden. Afhankelijk van het weer kan dit al in maart of april gebeuren. De overlast houdt soms tot diep in het najaar aan.

Bij paarden die ieder jaar klachten krijgen, is het verstandig om de beschermende maatregelen te nemen voordat de eerste duidelijke jeuk ontstaat. Denk vooral aan een goed passende eczeemdeken en het aanpassen van de weidegang.

Wat kun je doen bij een paard met zomereczeem?

Een goede aanpak richt zich in de eerste plaats op het verminderen van contact met knutten.

1. Gebruik een goed passende eczeemdeken

Een eczeemdeken bedekt de hals, romp, buik en staartwortel. Controleer dagelijks of de deken goed zit en geen schuurplekken veroorzaakt. Begin bij een gevoelig paard bij voorkeur vóór de start van het knuttenseizoen.

2. Pas de weidegang aan

Knutten zijn vaak het actiefst rond zonsopkomst en zonsondergang. Zet een gevoelig paard rond deze momenten zo mogelijk binnen in een goed geventileerde stal.

Volledig binnenhouden is meestal niet wenselijk. Zoek daarom naar een goede balans met voldoende beweging, sociaal contact en buitenlucht.

3. Kies een open en winderige plek

Knutten vliegen minder goed bij stevige luchtverplaatsing. Een open weide met weinig beschutting is daarom vaak geschikter dan een vochtige weide naast een sloot, bosrand of stilstaand water. Een ventilator in de stal kan extra luchtbeweging creëren. Plaats deze altijd veilig en buiten bereik van je paard.

4. Beperk aantrekkelijke broedplaatsen

Verwijder waar mogelijk stilstaand water en houd drinkbakken en de directe omgeving schoon. Mest regelmatig uit en voorkom langdurig natte plekken rondom stal en paddock.

5. Controleer en verzorg de huid

Bekijk dagelijks de manenkam, staartwortel, buik en andere gevoelige plaatsen. Houd de huid schoon en voorkom dat kleine beschadigingen ongemerkt verergeren. Neem bij open wondjes, zwelling, warmte, pus of ernstige jeuk contact op met je dierenarts.

Meer medische achtergrond en praktische maatregelen vind je bij de KNHS over staart- en maneneczeem.

Wat kun je een paard met zomereczeem voeren?

Er bestaat geen voer of supplement dat zomereczeem geneest of knutten volledig op afstand houdt. Kies daarom eerst voor een compleet rantsoen dat past bij het gewicht, de conditie, weidegang en belasting van je paard.

Let daarbij op:

• voldoende passend ruwvoer;
• schoon en vers drinkwater;
• een gebalanceerde aanvoer van vitaminen en mineralen;
• het voorkomen van onnodige overlap tussen supplementen;
• veranderingen in gewicht, vacht en lichaamsconditie.

Een aanvullend diervoeder kan onderdeel zijn van de dagelijkse verzorgingsroutine, maar vervangt geen eczeemdeken, insectenmanagement of diergeneeskundige behandeling.

Zomereczeem of gewone lentekriebels?

Niet iedere vorm van jeuk in het voorjaar is zomereczeem. Tijdens de rui kunnen losse haren irriteren. Ook opgedroogd zweet, luizen, mijten, pollen en andere insecten kunnen jeuk veroorzaken.

Let vooral op het patroon:

• keert de jeuk ieder voorjaar of iedere zomer terug?;
• schuurt je paard vooral aan manen, staart of buik?;
• nemen de klachten toe wanneer er veel knutten zijn?;
• verminderen de klachten in koude maanden?;
• hebben insectenwerende maatregelen effect?

Dit zijn aanwijzingen, geen definitieve diagnose. Twijfel je over de oorzaak? Laat je paard dan door een dierenarts onderzoeken.

Extra aandacht voor huid, vacht, manen en staart